TRICKSTER

Enkele jaren geleden backpackte mijn zoon met zijn vriend Herman door Engeland. In de buurt van Loch Ness zag hij niet het monster, maar wel een zwarte panter die volgens hem het voetpad langs het Loch overstak.
Mijn zoon is niet het type dat poezen voor panters aanziet.
Toen hij de ervaring jaren later checkte met zijn vriend, had die een heel andere herinnering. Wel een zwarte panter, maar niet op het voetpad. Herman herinnerde zich de panter aan de overkant van een veld, veel verder weg.
Ik schreef deze ervaring aan Richard Freeman, een van de mensen van het Centre for Fortean Zoology. De CFZ houdt zich oa bezig met 'big cats' , een fenomeen dat zich met name in Engeland afspeelt en waar heel wat over geschreven wordt. Sommige van die waarnemingen - maar lang niet allemaal - zijn paranormaal getint.
Richard schreef mij terug dat juist dat opmerkelijke verschil in waarneming 'typical' was voor zulke sightings.
Voor zulke... en andere.
UFO's, aliens, lichtverschijnselen, onbestaanbare wezens hebben de eigenschap door getuigen op essentieel andere manieren gezien te worden, veel ingrijpender verschillend dan het geval is bij getuigenverklaringen over normale gebeurtenissen zoals een ongeluk of een misdrijf.
Zo las ik onlangs een verslag van John die een UFO had waargenomen samen met drie vrienden.
Laten we ze voor het gemak Peter, Bob en Dick noemen.
John wist heel precies wat er gebeurd was. Hij herinnerde zich de UFO die een tijd hun auto op een van die verlaten Amerikaanse wegen had gevolgd. Toen de motor afsloeg was John uitgestapt, samen met de anderen en in de richting van de intussen gelande UFO gelopen. Daarna was er de bekende missing time, en startte de auto weer.
Peter wist heel zeker dat ze allemaal in de auto waren blijven zitten. Bob herinnerde zich geen UFO, maar wel een vreemd beest dat ze vanuit de auto hadden zien lopen, en Dick had geen enkele herinnering aan het gebeurde.
Terwijl John heel graag over het gebeurde wilde praten, waren Peter en Bob daartoe nauwelijks bereid. Dick, die niets had meegemaakt, vond het allemaal onzin.
Wie of wat ons ook ervaringen bezorgt, heeft er kennelijk belang bij ons danig te verwarren.
Dat maakt het traceren en rubriceren van ervaringen moeilijk, en de kans op ridiculisering groter.
Psychologisch heeft dat een behoorlijke impact, want iedereen die iets onmogelijks meemaakt blijft voor altijd naar een verklaring op zoek.

Wie de literatuur een beetje kent weet dat Mariaverschijningen niet eenduidig van hemelse oorsprong zijn.
Er zitten kantjes aan die iemands vroom geloof definitief om zeep kunnen helpen.
Gelukkig blijft dat de meeste katholieken bespaard, want wie gelooft in Maria gelooft meestal niet in UFOs.
Dat is een ander circuit.
Net als in Fatima op die merkwaardige dag van 13 oktober 1917 'danst' de zon ook in Medjugorge. Er zijn zelfs filmpjes van op YouTube: een zwarte stip waar de stralende zon hoort te zijn.

Materie is een flexibel zootje, en theoretisch kan een verzameling moleculen die wij 'vaste stof' noemen moeiteloos van vorm veranderen, of helemaal verdwijnen. In een andere dimensie, misschien, een parallelle werkelijkheid waar alles hetzelfde maar net even anders is. Voor ons theorie, maar voor beschavingen die misschien miljoenen jaren op ons voorliggen waarschijnlijk dagelijkse praktijk.

De vraag is: wat kunnen de inzittenden van Ufo's/ de Djinn/ de Tricksters ons doen geloven? Worden we gemanipuleerd daar waar iets ons het meest dierbaar is, waar we het meest kwetsbaar zijn?
Zijn 'engelen' wel werkelijk engelen, geesten wel werkelijk geesten, en wonderen werkelijk wonderen?
Of sluiten ze misschien te precies aan op wat in onze culturele of religieuze kraam het beste past?
Zou het kunnen zijn dat we te maken hebben met onvoorstelbare buitendimensionale techniek die zo wonderbaarlijk is dat het in onze ogen wonderen lijken?
Zoals Internet voor onze overgrootouders een regelrecht mirakel geweest zou zijn?

En zolang we alle verschijnselen vanaf een bepaalde kant benaderen, ingeperkt door onze wensen, onze religie, onze moed, onze interesse, inplaats van grondig het hele scala van verschijnselen te onderzoeken, waar ons dat ook heen leidt, is het dan wel mogelijk om ooit werkelijk vat te krijgen op al die ogenschijnlijk zo verschillende fenomenen?
De vraag is of we dat wel willen. Of we ons illusies willen laten ontnemen, en het leven willen ontdoen van al die speculaties over mysterieuze fenomenen. Als we de waarheid wisten, zouden we die dan geloven?
En worden we daar beter van? Wijzer misschien, maar gelukkiger?
Ik denk het niet.

DE OUDERE KANT VAN LOURDES

De prachtige psychologische film 'Lourdes' heeft onze bioscopen alweer bijna verlaten, en weinigen zullen hem waarschijnlijk gezien hebben.

Je hoeft niet katholiek te zijn of in Mariaverschijningen te geloven om geïntrigeerd te zijn door wat daar gebeurt.

Voor de meeste mensen is de gedachte aan Lourdes vanzelfsprekend verbonden aan de verschijning van Maria aan Bernadette, het eenvoudige dorpskind.
Dat gebeurde in 1858.
Sinds die tijd heeft de Kerk er alles aan gedaan om het obscure stadje in de Pyreneeën te maken tot een lichtend voorbeeld van wat geloof ons kan geven.
Hoewel men wonderen in de regel spaarzaam erkent, hoeft niemand te twijfelen aan de geregistreerde wonderen en de grotere aantallen ongeregistreerde.
In Lourdes gebeuren mirakels, dat staat als een paal boven water.
Maar Lourdes heeft een oudere geschiedenis die men niet terugvindt in de bedevaartliteratuur.
Bernadette Soubirous werd geboren in een streek waar het moeizame bestaan was gelardeerd met geloof in elfen, tovenaars, weerwolven en andere bewoners van het schemergebied.
Ook geloof in geesten hoorde daarbij.

De Pyreneeën zijn een ruig gebied vol met ontoegankelijke grotten en geheimzinnige schaduwen. Net als op andere ongerepte plaatsen in de wereld, is zo'n landschap een bron van inspiratie voor volksgeloof en volksangst.
Dat was in 1858 nog steeds zo. Nog maar enkele jaren eerder was er vlak bij het stadje een 'heks' op de brandstapel gestorven.
Men geloofde in God, maar zeker ook in de duvel, en beide geloven liggen zij aan zij als het gaat om paranormale gebeurtenissen.
Al vóór 1858 was het gebied een toeristenattractie om zijn ongerepte schoonheid. Bronnen in de buurt waren het 'Spa' van die omgeving, en dokters schreven hun patienten een paar weken Lourdes voor.
In 1854 was er een serie betreurenswaardige zelfmoorden: toeristen stortten zichzelf in de rivier de Gave of kwamen op andere manieren om.
De volksverklaring was dat geesten mensen daartoe dwongen.
De grot van Bernadette, plaatselijk bekend als Massabiele, had een slechte reputatie. Daar moest je maar niet naartoegaan. Het hele grottensysteem was verdacht: in 1857 waren een eindje verderop in een onderaardse grot menselijke en dierlijke beenderen gevonden die daar al vele eeuwen lagen.
Verhalen over mensenoffers deden de ronde. De menselijke fantasie weet wel raad met alles wat verdacht is.
In die sfeer kreeg Bernadette haar eerste visioen.
Zijzelf kwam niet op het idee dat ze Maria gezien had. In de eerste plaats werd gedacht aan de in 1857 gestorven dorpsgenoot Elise Latapie, voorgangster in een gebedsgroep, die had gevraagd in de kleuren van die groep begraven te worden: blauw en wit. Dat was haar geweigerd. Geesten houden niet van zulke weigeringen, en het was dan ook haar geest die men dacht dat Bernadette gezien had.
Het officiële verhaal van Bernadette wijkt af van de plaatselijke bronnen uit die tijd.
Men was in paniek om Bernadette's recalcitrante terugkeer naar de duistere grot. Vooral haar moeder verbood het haar, maar ook haar meer plooibare vader vond het moeilijk kiezen tussen een goddelijke en een duivelse oorsprong van de visioenen. Temeer omdat de figuur in de grot weigerde haar identiteit prijs te geven.
In dat opzicht was het niet anders dan bij andere Mariaverschijningen: de kinderen zien iets, en de kerk maakt er Maria van, hoewel de figuur meestal geen enkele overeenkomst heeft met de iconografie van Maria waar de kinderen mee vertrouwd zijn.
Na Bernadette wiens visioenen na 1858 afgelopen waren, werden velen geplaagd met visitaties, hele groepen jonge kinderen braken simultaan op de knieën en schenen iets te zien en te horen. Niet alleen een wit met blauwe dame werd gezien; sommigen zagen hele andere figuren die pasten binnen de plaatselijke mythologie.
Sommigen werden tot een zelfmoordpoging bewogen en nog net op tijd tegengehouden. Anderen gedroegen zich als bezeten.
Na anderhalve eeuw is niet meer te achterhalen hoe het allemaal gezeten heeft.
Zeker is dat de slechte reputatie van Massabiele kon worden bevestigd door mensen die er in de jaren vóór Bernadette hadden willen schuilen tegen de heftige regen. Zij hadden het plan om droog te blijven snel opgegeven toen ze onverklaarbare stemmen en geluiden hoorden.

Een schaapherder die zijn schapen in de grot wilde drijven kreeg dat niet voor elkaar: de dieren bleven liever in de stromende regen dan een stap in de grot te doen.
Al die verhalen werden verteld en herverteld toen Bernadette eenmaal had gezien wat ze gezien heeft.

Wat de visioenen van Bernadette wérkelijk waren blijft een kwestie van geloof en speculatie.
Maria is nooit een eenduidige figuur geweest en haar verschijningen roepen altijd meer vragen op dan de Kerk of iemand anders kan beantwoorden. Maar de meeste mensen zal dat een zorg wezen.
Zolang de wonderen doorgaan en men het gevoel heeft daar profijt van te kunnen trekken, is het voor veel mensen een heilige plaats die ze verbindt met hun Godsgeloof, al was de échte Maria een joodse vrouw die niet heeft kunnen dromen hoe ze uit de hand is gelopen.

MARIA

Ze is weer gezien. Ze houdt niet op met verschijnen.
Maria.
Deze keer in Caïro, op 10 december 2009.
Maar vast ook op andere plaatsen, want wie zich via internet wil informeren over Mariaverschijningen, al of niet door de Kerk van Rome 'goedgekeurd' (iets waar Maria zich niets van aantrekt), ontdekt dat er honderden verschijningen zijn geweest in de 19de en 20ste eeuw. Die trend lijkt zich ook in de 21ste weer voort te zetten.
Niet dat we daar ooit iets over horen als we niet actief op zoek gaan. Het journaal maakt er geen melding van, kranten laten het onbesproken en ook katholieke programma's laten het verschijnsel voor wat het is.
Waarbij we ons de vraag kunnen stellen: wat is het?
Wat gebeurt er op die plekken waar duizenden mensen samenkomen om 'iets' te zien, te beleven, te ondergaan, in de hoop dat ze dichter kunnen naderen tot het Wonder?
Een kind, een vrouw, een groepje mensen ziet iets, en soms is er een stem, een boodschap. Sommigen raken in trance, en beschrijven de 'lady' , die in eerste instantie meestal niet als de klassieke Maria wordt gezien.
De koorts verspreidt zich en duizenden stromen toe, genezingen vinden plaats, gelovigen geloven, de kerk onderzoekt en sceptici breken af, maar de impact is hoe dan ook groot en voor velen levensveranderend.
De verschijningen roepen vragen op, vragen die niet altijd religieus van aard zijn. Vooral de buitengewone lichtverschijnselen, de dansende zon, de ronddraaiende kleurenspektakels die niet alleen bij het wonder van Fatima maar ook in Medjugorje en vele andere verschijningen gezien worden, vragen om andere interpretaties dan simpel 'een wonder' . Het zou er mooi uitzien als de echte zon uit de hemel kwam tuimelen. Dan waren we er nu met z'n allen niet meer geweest.
Wat de verklaring ook is, en wat onze favoriete theorie, het maakt in wezen niet zoveel uit.
Het ongelofelijke is niet Maria, maar wat het aan mensen doet. De verschijningen geven hoop, geloof en liefde, en soms genezen er mensen, lichamelijk en geestelijk. En God weet dat we die genezing hard nodig hebben.
Daarom is het zo jammer dat het journaal er geen melding van maakt. Dat we overspoeld worden door oorlog en geweld en schandalen, terwijl deze lichtpunten van verbroedering en simpel geloof ons onthouden worden.
Maar ook die vormen onze werkelijkheid. Ieder wonder is een geschenk, gegeven zonder onderscheid, te ontvangen zonder vooroordeel.
Mirakels zijn open voor interpretatie, en dat zal nooit veranderen.
We vullen in wat het wonder voor ons persoonlijk betekent, en dat is voor ieder mens wat anders.
Maar wonderen, daar mogen we zeker van zijn, bestaan.