AANGEVLOGEN

Hoewel er in alle godsdiensten zo nu en dan vreemde en onverklaarbare dingen gebeuren, spant de Rooms Katholieke kerk vermoedelijk de kroon. Daar zijn de mirakelen niet van de lucht, en als je denkt dat je alles wel een keer gelezen hebt, blijkt het altijd nóg gekker te kunnen. Maar dat is nou net zo leuk van dat geloof; heiligheid en feilbare menselijkheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

In FATE van mei 2002 vond ik een lang artikel over een minder bekend verschijnsel: zichzelf apporterende schilderijen van Maria. Het kleine stadje van Cava dei Tirreni hangt aan een stijle berghelling bij Italië's Amalfi kust. Hoog op de berg bevindt zich de kerk van Santissima Trinita, en in die kerk hangt een schilderij uit een andere wereld. De historie van het kunstwerk begint in de 11 de eeuw, als plaatselijke schaapherders het schilderij van een vrouw hangend aan de takken van een iep vinden. Denkend dat het vast een portret van Maria moest zijn, namen ze het mee naar de dichtsbijzijnde abdij. Maarblijkbaar zag het doek het niet zitten, en het verdween weer, om opnieuw aangetroffen te worden in de iep. Lokale prelaten beslisten dat de wensen van Maria gehonoreerd dienden te worden, dus bouwden ze een kleine tempel, die in 1400 door Franciscus van Paola werd vervangen door de huidige schrijn.

Zo'n 30 kilometer verderop, in Carpignano, werd in de 12de eeuw een ander schilderstuk van Maria door herders gevonden op een heuvel. De Madonna van Carpignano ◄ verwierf naam en faam, en er werd een kerk gebouwd op de plek waar ze was gevonden. Oorlogen en aardbevingen brachten schade aan de omgeving en de kerk, maar het schilderij bleef ongeschonden. Na de Middeleeuwen hielden de miraculeuze verschijningen in Italië van Madonna-schilderijen op, maar niet de wonderen.

Zo heeft bijvoorbeeld de Madonna dell'Arco, in een kerk in de omgeving van Napels al 400 jaar wonderen voortgebracht.

Het eerste wonder was wel een heel vreemde geschiedenis. In 1589 wilde een vrouw uit een naburig dorp Maria een kadootje brengen: een big. Het beest zag dat niet zo zitten, en worstelde zich uit de armen van de aanbiddende vrouw. Die had een kort lontje, greep Maria van de wand en koelde haar woede op het schilderij. Maria nam wraak. Precies een jaar later, in 1590, vielen de voeten van de vrouw van haar benen. Hoe we ons dat moeten voorstellen weet ik ook niet, maar de voeten hangen nu in gemummificeerde toestand in de winkel van de kerk. Het katholieke geloof is vol verrassingen, en lugubere details hebben de verering van heiligen nooit in het minst in de weg gezeten. De wraak van Maria leverde haar een plaats op van kostbaar marmer en hout op het altaar.

Het wonder wordt nog steeds gevierd met een processie op tweede paasdag. Kan ik me iets bij voorstellen; zo'n Maria kun je maar beter te vriend houden. Intussen deed ze ook een hoop mooie wonderen, waarvan de vele 'ex voti', dankbaarheidsbordjes en in zilver gesmede afbeeldingen van genezen lichaamsdelen getuigen.

Deze Maria heeft nog een ander ongewoon kenmerk: op veel foto's die er van haar genomen worden verschijnt ze met een zwarte baard. Miraculeuze verschijningen en verdwijningen bleven ook in later eeuwen opzien baren. Beelden schenen geapporteerd te worden, en soms verscheen Maria in eigen persoon om haar icoon aan een herder te geven. Want herders en het Christelijk geloof zijn sinds die ene winternacht in het jaar 0 onlosmakelijk met elkaar verbonden. In 1294 verscheen zelfs 'Maria's huis' op een heuvel in de stad Loreto, alwaar het heengevlogen was door Engelen vanuit Nazareth. In de Renaissance werd dat huis en het wonder vereerd door Galileo, en er werd een mooie kerk omheen gebouwd.

De oorsprong van het huis ligt waarschijnlijk bij de Tempelieren, en niet bij de engelen, maar wie zal het zeggen. Hoewel Maria ophield met afbeeldingen van zichzelf te materialiseren, ontstond er in de 18de en 19de eeuw een ander fenomeen dat voor spiritualisten dan weer interessant is: geesten lieten hun sporen na op perkament en kleding.

Aan de Tiber, richting Vaticaan ligt het Museum van het Vagevuur. Toen er in 1897 brand uitbrak in een kerk in de buurt, werd er een gezicht in de vlammen gezien. De brand werd geblust, maar het gezicht leek ingebrand in de muur van de Mariakapel.

De pastoor, padre Victor Janet zag hier wel een kans, en verkondigde dat dit een ziel was waarvoor gebeden moest worden en missen opgedragen. Vervolgens ging hij op zoek naar meer van zulke gevallen in Italië en elders, en hij vond ze, meer dan hij verwachtte.

En zo werd dit museumpje het onderkomen van textiel met verbrande vingers, boeken met een brandhand, en meer van zulke voorwerpen, vaak ontstaan na een verschijning aan een familielid, met de vraag om veel te bidden en nog meer missen op te dragen, om verlost te worden uit het vagevuur. O jee. De meest opmerkelijke geest was die van een Italiaanse priester die in het klooster van St. Leonardo in Montefalco verscheen om te verzoeken om missen, waarvoor hij zelfs betaalde Tussen augustus en november 1919 liet de beleefde ziel 30 bankbiljetten van 10 lire achter voor de dienstdoende priesters.

Niet verbrand.

FAMILIEGESCHIEDENIS

In Lourdes heb ik, op zoek naar beeldjes voor mensen die er graag een wilden hebben, heel wat Maria's door m'n handen laten gaan. Hoewel ze allemaal de typische witte jurk en blauwe gordel hebben waaraan men de Lourdesmaria herkent, zijn de gezichten allemaal anders. Maar blauwe ogen, lichtbruine haren en een rozenkrans, daar valt niet aan te ontkomen.
Geen wonder dat veel katholieken denken dat Jezus en Maria tot hun geloof behoorden.

Voor mensen die nooit in levenden lijve door iemand gezien zijn, zijn Jezus en zijn moeder merkwaardig vaak geidentificeerd. Alles en iedereen die verschijnt, of lijkt te verschijnen op een ongewone plaats, een baard heeft en een enigszins wit voorkomen, kan voor Jezus doorgaan. Hetzelfde geldt voor Maria, behalve de baard natuurlijk.
Wat willen we toch graag weten hoe die mensen eruit hebben gezien.
De beelden kennen we allemaal, en de iconografie van heiligen bepaalt het beeld van onze fantasie.
Maar zouden we al die beelden naast elkaar leggen, dan lijken die jezussen, Maria's en heiligen absoluut niet op elkaar. Wel hebben ze één ding gemeen: Maria, Jozef en Jezus zien er niet joods uit. Terwijl dat nou toch het enige is wat zeker het geval is geweest. Wat is er mis met een semitisch uiterlijk? Langs welke vreemde wegen is de heilige familie ontdaan van zijn etnische kenmerken?
Antisemitisme is niet alleen zichtbaar in wat er is, maar zeker zozeer in wat er niet is.

Jezus en Maria stonden in een rijke traditie die met het Christendom niets van doen had, aangezien dat toen nog niet bestond. Paulus, de eerste theoloog, heeft het Christendom uitgevonden en verspreid en daarbij handig gebruik gemaakt van de heidense sentimenten. Zonder Paulus was het Christendom als een kleine joodse secte een roemloze dood gestorven. Ook Paulus was een Jood, net als Petrus en Johannes en de rest.
En ook zij zijn ontdaan van wat hun rechtens toekomt: hun eigen etnische afkomst.
Dat wat we zeggen lief te hebben wordt gemangeld en gevormd naar onze eigen wensen.
En daarmee is ons historisch besef afgegleden tot het niveau van mollige cherubijntjes en schattige blonde krulletjes.
Reddeloos.
Jezus, en de traditie waar hij uit voortkwam en waar hij zijn leringen aan te danken had, zijn ons, innerlijk en uiterlijk, ontgaan.

BALLINSPITTLE

Ik kan er geen genoeg van krijgen.
Die rare gebeurtenissen die speciaal Maria schijnen te treffen.
Wat haar eenvoudige joodse zelf daarover te zeggen heeft blijft open voor speculatie, maar haar door de katholieke kerk geannexeerde beeld laat regelmatig van zich horen.
Zoals ook te Ballinspittle, County Cork in Ierland.
Maria, haar beeld in dit geval in een nis op ruim 6 meter hoogte, begon in de 80er jaren te bewegen.
Men stroomde toe. Men staarde. Men bad. En men zag.

Sceptici wijtten het aan een trick van het licht, en dat is niet zo gek, want na-beelden en staar-beelden kunnen ons de illusie geven dat iets wat staat als een huis aan het zwaaien gaat. Wie met het blote oog naar een vaste ster kijkt, zal de impressie krijgen dat die ster beweegt. Dat is normaal, en heeft met het functioneren van ons oog te maken. En hoe slechter het licht, hoe echter de illusie.
Maar hoe nu met Ballinspittle.

Het begon allemaal met de 17 jaar oude Clare O'Mahoney die op 22 juli 1985 op weg naar huis het beeld van Maria gevaarlijk zag schommelen. Denkend dat iemand van achter het beeld onheilige plannen had, riep ze haar moeder, die hetzelfde gewaar werd. Moeder en dochter klommen omhoog om te zien wat er aan de hand was, maar Maria scheen op eigen kracht te hebben gezwaaid.
De mare ging rond.
Duizenden kwamen.
Om 3.30 in de ochtend opende Maria haar handen en leek de menigte te zegenen. Spreken deed ze gelukkig niet.

Het hek was van de dam.
Enkele maanden lang werden de bewegingen waargenomen. Niet iedereen zag hetzelfde. Men zag haar hoofd veranderen in dat van Jezus, Padre Pio, en andere heilige figuren. Maria kreeg een baard, zijlokken, ze bewoog handen en hoofd en keek naar verschillende kanten. Leek het.
Genoeg om de menigte in de ban te houden.
Bioloog en auteur Lyall Watson, persoonlijk aanwezig bij het gebeuren, schrijft er in 'The Nature of Things' het volgende over:

"Rond middernacht werd het iets minder druk, maar er waren nog altijd duizenden mensen. De lucht was geladen met interesse en emotie, maar we waren wat meer ontspannen dan enkele uren eerder. Althans...tot er een collectieve zucht door de menigte ging, ingehouden adem.....
en dan de wonderlijke opwinding terwijl iedereen z'n ervaring aan de anderen vertelde.
We hadden allemaal hetzelfde gezien.
Het beeld had kalm naar beneden gekeken en naar links, terwijl het de handen spreidde in een gebaar van erkenning, waardoor de houten rozenkrans aan haar polsen nog naslingerde.
Ja, ik weet dat gips en beton niet kunnen bewegen. Ik ben me volledig bewust van het feit dat het beeld in een werkplaats is gemaakt door beton over een ijzeren frame te gieten, en dat er nog -tig andere van deze beelden bestaan. Maar ik weet ook dat er geen simpel fysiologisch mechanisme is dat verantwoordelijk kan zijn voor het feit dat wij allemaal, duizenden mensen, op die septembernacht precies dezelfde ervaring hadden, op hetzelfde moment.
En zo bleef ik, zoals altijd bij dergelijke ervaringen, zonder gemakkelijk antwoord."

Tot zover Lyall Watson.
Hij zegt ook nog: "Ik zal nooit de collectieve kracht van menigten onderschatten, en hoe hun verwachtingen de neiging hebben werkelijkheid te worden."

Ik weet niet hoe het met jullie is, maar zo'n gebeurtenis gaat wat mij betreft veel verder dan een beeld, en verder dan een 'wonder'.
Er is een boekje over Ballinspittle uit 1985 waarin verschillende getuigen en wetenschappers hun verhaal doen: Seeing is Believing - Moving Statues of Ireland, red. Colm Toibin.

DE TRANEN VAN SETON

Wij zijn gewend aan wonderen. De rechtgeaarde Spiritualist kijkt nergens van op. Waar de meeste mensen met de tenen beginnen te wiebelen of de blik wanhopig omhoog richten over geloof in zoveel flauwekul, houden wij de aandacht ferm gericht op gidsen en engelen en helderziende gaven. Zo hoort het ook.
Maar behalve dat wat binnen het blikveld van 'ons soort mensen' valt, gebeuren er overal op de wereld de vreemdste dingen. Meestal worden we daarvan niets gewaar, omdat het weinig nieuwswaarde heeft en rampen en oorlogen de berichtgeving overheersen.
Maar neem nou wat er in 1991 begon te gebeuren in Lake Ridge, een voorstandje van Washington DC.
Daar staat de kerk van Saint Elisabeth Ann Seton, een gewone moderne katholieke kerk voor een heel gewone parochie met een gewone, nog jonge priester, father Michael Bruse.
Maar rond die priester gebeurden merkwaardige dingen.
Nadat Father Bruse op 28 november 1991 het nieuwe Mariabeeld van zijn ouders had gezegend, begon dat beeld te huilen. Dikke tranen voelen naar beneden. Vader Bruse had moeite om te geloven wat hij zag. Misschien was het het wijwater dat hij gebruikt had? De tranen smaakten een beetje zout, net als echte tranen.
Het beeld bleef huilen, en het water dat niet op de grond terecht kwam werd opgevangen en bewaard.
Dat was nog maar het begin.
Beelden van Maria in de kerk verschoten van kleur en begonnen te huilen.
Mensen kwamen met hun eigen beelden om ze door vader Bruse te laten zegenen, en prompt braken ze in huilen uit. Witte beelden verkleurden in zachte pasteltinten. Rozenkransen veranderden van kleur.
En als klap op de vuurpijl ontwikkelde vader Bruse de stigmata, waar hij veel pijn van had. Tegelijkertijd raakte hij soms in een soort trance waarbij hij prachtige kleuren zag.
De arme priester wist niet wat hem overkwam, hij was een gewone jongen en geen heilige. Maar de verschijnselen wisten van geen ophouden.
Tussen 1991 en 1993 huilden honderden beelden die met vader Bruse in aanraking waren geweest. Houten beelden, gipsen beelden, stenen beelden, en zelfs afbeeldingen in glas en lood. En niet alleen Maria huilde, ook Jezus deed me. Kruisbeelden, Heilig Hartbeelden, en ook de kruisjes aan rozenkransen konden zich niet inhouden. In 1993 begonnen sommige beelden zelfs olie te huilen.
Maar het meest ongelofelijke was dat beelden met geloken ogen, gezien door vele getuigen, in enkele gevallen hun ogen openden en er zelfs mee rondkeken. Zoals een replica van de beroemde Pieta van Michelangelo die plotseling haar ogen opendeed en paniek veroorzaakte onder degenen die er getuige van waren. Stel u voor, als u kunt.
Een neveneffect van de wonderen was dat veel mensen die allang geen binding met de kerk meer hadden, hun geloof weer actief gingen belijden. Anderen bekeerden zich tot het katholicisme.

Wat we van dit alles ook mogen denken: een daad van God of een bijzonder geval van psychokinese, feit is dat de verschijnselen over die twee jaar door vele honderden mensen dagelijks werden waargenomen, van nabij, in de kerk en in hun eigen huis, en als er een dweil aan te pas moet komen kun je niet meer spreken van zinsbegoocheling.
Halverweg 1993 waren er parochianen die het 'zonnewonder' zagen, een verschijnsel dat meerdere Maria verschijningen, zoals in Fatima en Medjugorje, begeleidde.
Toen was het voorbij. Maar echt gewoon is het voor vader Bruse en de vele getuigen nooit meer geworden.
Waarschijnlijk kijken veel mensen toch nog af en toe naar hun Mariabeeld, of er toch niet een traan tevoorschijn komt.
Want dat er genoeg te huilen valt in deze wereld, dat is zeker.