ALWEER IEMAND

Gisteren kreeg ik het nieuwe nummer van Paranormal Magazine, een nogal nieuw tijdschrift met imposante medewerkers en een scala aan interessante onderwerpen. Kortom: een tijdschrift om in een comfortabele stoel mee af te reizen naar onbekende verten.
Maar een van de eerste dingen die ik las deed me vanuit dat gemak weer achter de computer springen.
Want Dr. Matthew Smith, een paranormaal onderzoeker die al 20 jaar bezig is, zegt hij, heeft een idee.
Hij trekt een jaar van z'n leven uit om zelf paranormale talenten te ontwikkelen.
Die hij nu, volgens eigen zeggen, niet heeft.
Dat is interessant. Talenten zijn, voor zover ik weet, aangeboren, en geen goed dat bij congenitale afwezigheid kan worden verkregen.
Smith, zoals hij zelf het beste weet, heeft al 20 jaar geleden besloten dat psi niet bestaat. Daar kan geen talent, al of niet aanwezig, tegenop.

Wanneer het hem lukt een medium of wat anders te worden zal hij zich, zegt hij, bij James Randi opgeven voor de $ 1.000.000 prijs, al sinds jaar en dag uitgeloofd voor wie aan goochelaar Randi kan bewijzen dat er zoiets bestaat als psi, in welke vorm dan ook.
Zoals de meesten allicht weten, zit die prijs met twee componentenlijm vastgeplakt in Randi's zakken, en het ziet er niet naar uit dat die ooit zal worden losgeweekt. Niet omdat de uitgedaagden zonder talenten zitten, maar omdat Randi de regels naar zijn hand kan zetten zo vaak en zo drastisch als hij wil.
Nou ja, breek me de bek niet open. Smith weet zijn kennissen wel te kiezen.

Een jaar om paranormale gaven te ontwikkelen.
Ik heb onmiddellijk besloten zelf een uitdaging aan te gaan: tussen vandaag en volgend jaar word ik concertpianist.
En ik ga nu oefenen.
Anders dan Smith heb ik al een muzikaal talent, maar mijn pianospel is roestig en niet indrukwekkend, maar toch. Misschien kan het bij nader inzien wel in een half jaar.
En als ik dan na dat halve jaar een prestigieuze prijs win, met uitnodigingen voor het Concertgebouw, dan heb ik bewezen dat muzikale talenten maakbaar zijn en concertpianisten bestaan.
Zo niet, dan is alweer gebleken dat niemand muzikaal is en dat de pianisten die we zien hologrammen zijn en hun muziek electronisch gegenereerd.
Jammer dat Randi geen prijzen uitlooft voor muzikanten.
Maar dan ...die zou ik toch niet krijgen.

TRANEN

Enige dagen geleden overleed Martin Gardner (rechts op de foto). Hij werd 95 en voor wie hem niet kent: hij was een leider in de beweging van het debunkende scepticisme.
Daarnaast was hij een vaardig en geestig schrijver, over wiskunde (z'n vak) en menselijke goedgelovigheid (niet z'n vak). Ik heb nogal wat van hem gelezen en daar vaak erg om moeten lachen.
Bij zijn debunkende companen zal hij zwaar worden gemist, en zij waren het dan ook die hem in de eerste plaats herdachten.
Want als er iemand de goeroe was van CSICOPpers, dan was het Martin Gardner. Zijn lange leven stond garant voor veel invloed, veel humor, veel venijn en veel schade maar ook een fantastische bijdrage aan de literatuur over filosfische en vooral wiskundige onderwerpen.
Wat mij opviel was de lamentatie van goochelaar James Randi (links op de foto) die intussen niet zo heel veel jonger is dan Gardner en zichzelf ongetwijfeld ziet als de kroonprins van het Rijk Debunkoland.
Randi, die toch moet hebben geweten dat het leven eindig is, zelfs in het geval van goeroe Gardner, kon er niet over uit. Nooit heb ik ook maar iets van menselijk gevoel bespeurd in de schrijfsels van deze man, maar nu zijn papa is weggevallen kwam er echte emotie boven.
Tenminste op papier.

En dan denk ik: kijk, zo werkt dat dus.
Als er iemand doodgaat die je hebt bewonderd en van wie je hebt gehouden omdat hij met z'n bestaan jezelf en je overtuigingen heeft bevestigd, dan is het huilen geblazen.
Maar als je, zoals Randi, talloze mensen hebt aangevallen, vernederd, carrières kapot hebt gemaakt en langs slinkse wegen reputaties hebt ondermijnd, mensen hebt bedrogen en ten onrechte voor leugenaar hebt uitgemaakt, dan kun je daar om lachen. Want die mensen waren je vrienden niet. Die mensen waren niet degenen die het met je eens waren, en die je persoonlijkheid waardeerden.
Die mensen waren er alleen om Randi's carrière als klootzak te bespoedigen, en tellen verder niet mee.
En als die mensen doodgaan na een leven dat heel wat plezieriger had kunnen zijn als er geen Randi's op de wereld waren - dan zal Randi er geen traan om laten.
Eén troost is er: als James Randi er een keer in blijft dan staat hem een na-de-doodse verrassing te wachten.
Jammer dat we daar dan geen getuige van kunnen zijn.

HET 'EXPERIMENTER EFFECT'

In de parapsychologie is het een bekend feit dat geloof of ongeloof in het bestaan van psi de uitkomst van een proef kan beïnvloeden.
Een proefnemer die wil bewijzen dat iets niet bestaat, zal hoogstwaarschijnlijk zijn zin krijgen, ook al hebben andere wetenschappers al het bestaan van dat 'iets' aangetoond. Dat is een van de redenen waarom de controverse tussen sceptici en overtuigden in stand blijft. Het lijkt een onoplosbaar probleem.
In het spiritualistische verleden was die invloed van iemands geestelijke gesteldheid een ervaringsfeit.
Ook het beste medium kreeg ermee te maken: als iemand in de kring een negatieve houding had, kwam de tafel niet van de grond.
Onze gedachten hebben een opmerkelijke invloed op actuele gebeurtenissen. En niet alleen op ongrijpbare fenomenen als helderziendheid, maar ook op apparaten.
Een bekend voorbeeld is homeopathie, en de experimenten van Dr. Benveniste in 1988, die aantoonden dat water een geheugen heeft, en dat dat de oorzaak is dat de werking van een bepaalde stof in oneindige verdunning behouden blijft, ook al is die stof dan allang niet meer scheikundig aan te tonen.
Hoewel de werking van homeopathie een ervaringsfeit is, werd, en wordt het altijd afgedaan als kwakzalverij.
Het goed opgezette onderzoek van Benveniste leek een doorbraak. Het werd zelfs gepubliceerd in 'Nature'.
Benvenista werd gesteund door fysicus en Nobelprijs-winnaar Brian Josephson.
Goochelaar James Randi, de antichrist van de parapsychologie, loofde zijn 1 miljoen dollar uit, om die vervolgens weer terug te trekken omdat noch Benvenista noch Josephson aan zijn steeds wisselende criteria had voldaan.
Het werd een rel. Opeens bleek het water helemaal geen geheugen te hebben en werd Benveniste afgeschilderd als een kwakzalver en een slechte wetenschapper. Hij stierf in 2006, een vermoeid en teleurgesteld man.
Wie had er gelijk? Aan Benveniste en zijn medestanders hoeven we niet te twijfelen.
Ook niet aan het oorspronkelijke onderzoek van de sceptici. Maar de laatsten waren van te voren overtuigd van de onzin van Homeopathie, en hun belang lag bij het aantonen van wat ze tevoren al wisten. En dus slaagden ze in het onderuithalen van de experimenten.

Onlangs was ik op een symposium in Utrecht.
Daar hoorde ik het volgende heldenfeit van James Randi, die er zijn levenswerk van maakt om carrières, reputaties en mensen te verwoesten.
Voor zulke mensen hoop ik op goddelijke gerechtigheid, maar dat terzijde.
Deze keer had hij Derek Ogilvie te pakken, het Schotse medium ons allen welbekend.
Van de televisie weten we dat hij een begaafde jongen is en een leuke entertainer.
Op de een of andere manier kwam Derek in de $ 1.000.000 molen terecht.
Behoorlijk naief, zou ik zeggen, wetende dat hoe dan ook Randi dat bedrag stevig in z'n zak zal houden, en nooit nooit nooit van z'n levensdagen zal toestaan dat hij voor paal komt te staan.
Dus wat is de zin van een poging? We weten van te voren hoe het af zal lopen.

Arme Derek. Blijkbaar had hij de hoop niet opgegeven. Dat pleit voor zijn karakter, en tegen zijn realiteitsbesef.
De voorronde bracht hem al van zijn stuk, want zijn sympathieke en ijsbrekende manieren braken niet door het ijs van de uitgestreken Randi.
Hij werd op een stoel geplaatst en moest een aantal proeven doen die hij normaal moeiteloos zou volbrengen.
Maar deze keer faalde hij. Totaal. En Randi was niet eens in de buurt. Maar experimenter effecten treden ook op afstand op.
Geen miljoen voor Derek.
Maar wel miljoenen voor Randi, wiens werk 'in het belang van de mensheid' rijkelijk gesubsidieerd wordt.
Wat zegt ons dat over 'The Powers That Be'?
Een heleboel, lieve mensen, een heleboel..